ಕರ್ನಾಟಕವು ಸದ್ಯ ಸುಮಾರು 150 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೇಳರಿಯದ ತೀವ್ರ ಬರ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ 217 ತಾಲೂಕುಗಳು ತೀವ್ರ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ 62,985 ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ತರಕಾರಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಬಾಧಿತ ರೈತರಿಗೆ ₹2,500 ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆ ಗಮನಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ / ವಿಶೇಷ ಕೇಂದ್ರ ನೆರವು ಕೋರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ರೈತ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ.
ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ರಾಜ್ಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬರದ ತೀವ್ರತೆ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಬರ ಕೇವಲ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ರೈತರ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆ, ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಆಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಮಳೆಮಾಪನ ಮತ್ತು ಬರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಗೂ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 217 ತಾಲೂಕುಗಳು ಬರ ಪೀಡಿತ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವಿನ ಕೊರತೆ, ಕೃಷಿ ಬಾವಿಗಳ ನೀರು ಮಟ್ಟ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾರು ನಂತರದ ಬೆಳೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಕಷ್ಟ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಮಳೆ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರು ದಾಸ್ತಾನು ಕುಸಿತದ ಆತಂಕ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಕೃಷಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಪೆಟ್ಟು: 62,985 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿ
ಬರದ ಅತ್ಯಂತ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಮೇಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆಗೆ ಈ ಬಾರಿ ಭಾರೀ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿದೆ. 62,985 ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈರುಳ್ಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯು ಕೇವಲ ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಇದು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ, ಸಗಟು ಬೆಲೆ, ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಅಡುಗೆ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳು
- ಈರುಳ್ಳಿ ಪೂರೈಕೆ ಕುಸಿತದಿಂದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯತೆ
- ರೈತರ ಬಂಡವಾಳ ವಸೂಲಾತಿಗೆ ತೊಂದರೆ
- ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ನೀರಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚದ ನಷ್ಟ
- ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಆಗಮಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಬೆಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ದರ ಏರಿಕೆ
- ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಹೊರೆ
- ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಸಾಲದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಳ
₹2,500 ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು: ಸರ್ಕಾರದ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಹಾರ
ಬರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಬಾಧಿತ ರೈತರಿಗೆ ₹2,500 ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ನೆರವು ತಕ್ಷಣದ ಮಾನವೀಯ ಪರಿಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕೃಷಿ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ರೈತರ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಮೊತ್ತ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರು, ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ನೇರ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪರಿಹಾರ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು
- ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸಮಯಬದ್ಧವಾಗಬೇಕು
- ಅರ್ಹ ರೈತರ ಪಟ್ಟಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರಬೇಕು
- ನೇರ ಆದಾಯ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೂಲಕ ವಿಳಂಬ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು
- ಸಣ್ಣ, ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕಲು ರೈತರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು
- ಬರ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವು ಪೂರೈಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು
‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು’ ಮಾನ್ಯತೆ ಎಂದರೇನು? ಕಾನೂನು-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ “ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು” ಮಾನ್ಯತೆ ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಭೂಕುಸಿತ ಮುಂತಾದ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರದ ವಿಶೇಷ ನೆರವು ಕೋರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮನವಿಯನ್ನು “ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು” ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇದು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಬೆಂಬಲ ಕೋರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಮಾನ್ಯತೆ/ನೆರವಿನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
- ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು
- ಬರ ಪರಿಹಾರ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುದಾನ
- ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮೇವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆಂಬಲ
- ರೈತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
- ಜಾನುವಾರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೇವು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವು
ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ: ಸಾಲಮನ್ನಾ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು “ಜನತಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ”
ಬರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿಯೂ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ರೈತ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಬರದಿಂದ ರೈತರ ಆದಾಯ ಕುಸಿದಿರುವಾಗ, ಕೃಷಿ ಸಾಲದ ಮರುಪಾವತಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ವಿಪಕ್ಷಗಳು ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಅಥವಾ ಸಾಲ ಪುನರ್ರಚನೆ ಘೋಷಣೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು “ಜನತಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ” ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ವಿಷಯವು ಕೇವಲ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಆಕ್ರೋಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಇದು ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಅಸಮಾಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ರೈತರ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮ
ಬರದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟದ ಅಂಕಿ-ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಬಹುಮುಖಿ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ
- ಬೆಳೆ ನಷ್ಟದಿಂದ ಆದಾಯ ಶೂನ್ಯ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಲ್ಪ
- ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಮತ್ತು ನೀರಾಳಿಕೆ ವೆಚ್ಚ ವಸೂಲಾತಿ ಅಸಾಧ್ಯ
- ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಮರುಪಾವತಿ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಜಾನುವಾರುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೇವು ಖರೀದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚ
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ಅವಕಾಶಗಳ ಕುಸಿತ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮ
- ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆ
- ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಸಾಧ್ಯತೆ
- ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಹಣ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಷ್ಟ
- ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊರೆ
- ರೈತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತ ಕಾಳಜಿ ಹೆಚ್ಚಳ
ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಕೇವಲ ಪರಿಹಾರ ಅಲ್ಲ, ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನೀತಿ ಅಗತ್ಯ
ಬರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಆಡಳಿತದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮಗಳು
- ನಿಖರ ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ
- ಅರ್ಹ ರೈತರಿಗೆ ನೇರ ಆದಾಯ ವರ್ಗಾವಣೆ
- ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ಜಲ ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ
- ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಶಿಬಿರಗಳು
- ರೈತರ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಪುನರ್ರಚನೆ
- ಮನರೇಗಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವೇಗವರ್ಧನೆ
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಲಭ್ಯತೆ
ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮಗಳು
- ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕೆರೆ-ಬಾವಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
- ಜಲಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಳೆ ನೀರು ಕೊಯ್ಲು
- ಬರ ನಿರೋಧಕ ಬೆಳೆಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಕೃಷಿ ವಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜಾರಿ
- ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆ
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸಂಗ್ರಹ ಘಟಕಗಳು
- ಕೃಷಿ ಆದಾಯ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆ ಬೆಂಬಲ
ತರಕಾರಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ: ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೂ ನೇರ ಹೊರೆ
ಬರದ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ರೈತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಕುಸಿದು, ತರಕಾರಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾಸಿಕ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈರುಳ್ಳಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಇತರ ತರಕಾರಿಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಾದರೆ, ಹೋಟೆಲ್, ಬೀದಿ ಆಹಾರ ಮಾರಾಟಗಾರರು, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ:
- ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ನಿರ್ವಹಣೆ
- ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ದಾಸ್ತಾನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ
- ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಮದು ಅಥವಾ ಹೊರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಸಮನ್ವಯ
- ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ
- ಕೃತಕ ದರ ಏರಿಕೆ ತಡೆಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ
ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸಮನ್ವಯ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ಕೋರಿಕೆಯ ಮಹತ್ವ
ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತೀವ್ರ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು’ ಮಾನ್ಯತೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಕೇಂದ್ರ ನೆರವು ಕೋರಿರುವುದು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರದ ನೆರವು ದೊರೆತರೆ, ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅನುಕೂಲಗಳಾಗಬಹುದು:
- ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಹಾರ
- ತುರ್ತು ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವು ಪೂರೈಕೆ
- ರೈತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನೆರವು
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಜಾನುವಾರು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ಯಾಕೇಜ್
- ಕೃಷಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಒತ್ತಡ: ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ
ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಪಕ್ಷಗಳು ರೈತರ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಹಜವಾದರೂ, ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ಸಮಗ್ರ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಘೋಷಣೆ ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಹಾಕಬಹುದು. ಆದರೆ ರೈತರ ತಕ್ಷಣದ ಸಂಕಷ್ಟ ನಿವಾರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಸಮತೋಲಿತ ನಿರ್ಧಾರದ ಸವಾಲು ಇದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಆಯ್ಕೆಗಳು
- ಆಯ್ದ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಮಾನದಂಡದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಲ ಪುನರ್ರಚನೆ
- ಬಡ್ಡಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಮರುಪಾವತಿ ಕಾಲಮಿತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಬರ ಪೀಡಿತ ರೈತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೃಷಿ ಸಾಲ ಪ್ಯಾಕೇಜ್
- ನೇರ ಆದಾಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಮೆ ಪರಿಹಾರ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುವುದು
- ಕೇಂದ್ರದ ಜೊತೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೆರವು ಪಡೆಯುವುದು
ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು
ಬರ ಪರಿಹಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು:
- ಯಾವ ತಾಲೂಕುಗಳು ಬರ ಪೀಡಿತ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ?
- ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಯಾವ ಮಾನದಂಡದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ?
- ₹2,500 ನೆರವು ಯಾರಿಗೆ, ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
- ಸಾಲ ಪುನರ್ರಚನೆ ಅಥವಾ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವೇನು?
- ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮನವಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಕೋರಲಾಗಿದೆ?
- ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ನೆರವು ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ?
ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಪವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಪರಿಹಾರದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಂದು ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ನೀರಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಆಹಾರ ಬೆಲೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ, ರೈತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ₹2,500 ನೆರವು ತಕ್ಷಣದ ಸಾಂತ್ವನ ಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ರೈತರ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಹಾರ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು’ ಮಾನ್ಯತೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ನೆರವು ದೊರೆತರೆ, ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಸಿರು ಸಿಗಬಹುದು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ರೈತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮೂರು ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ:
- ವೇಗದ ಪರಿಹಾರ – ಸಮೀಕ್ಷೆ, ನೆರವು ಮತ್ತು ನೀರು-ಮೇವು ಪೂರೈಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಬೇಕು.
- ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಡಳಿತ – ಅರ್ಹರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಣ ವಿತರಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು.
- ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನೀತಿ – ಬರ ನಿರೋಧಕ ಕೃಷಿ, ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆದಾಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಯೋಜನೆ ಬೇಕು.
ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸೂಚನೆ: ಈ ವರದಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಮೂಲಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ, ಅಧಿಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಇಲಾಖಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
[1] ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರ (ಕೆಎಸ್ಎನ್ಡಿಎಂಸಿ) – ಮಳೆ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಬರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವರದಿಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://ksndmc.org
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://ksndmc.org
[2] ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ, ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ / ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ – ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆದೇಶ/ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://sdma.karnataka.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://sdma.karnataka.gov.in
[3] ಕರ್ನಾಟಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ – ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ರೈತ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಆದೇಶಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://raitamitra.karnataka.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://raitamitra.karnataka.gov.in
[4] ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (ಐಎಂಡಿ) – ಮಳೆ ಕೊರತೆ, ಮುಂಗಾರು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವರದಿಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://www.imd.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://www.imd.gov.in
[5] ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 – ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು.
ಅಧಿಕೃತ ಆಕರ: ಇಂಡಿಯಾ ಕೋಡ್ / ಸಂಸದೀಯ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ಆಕರ: ಇಂಡಿಯಾ ಕೋಡ್ / ಸಂಸದೀಯ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳು.
[6] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಎನ್ಡಿಎಂಎ) – ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://ndma.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://ndma.gov.in
[7] ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ – ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿ / ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://www.mha.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://www.mha.gov.in
[8] ಪ್ರೆಸ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಬ್ಯೂರೋ (ಪಿಐಬಿ), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ – ಕೃಷಿ, ಬರ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನೆರವು ಕುರಿತ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು.
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://pib.gov.in
ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್: https://pib.gov.in
FAQ Questions
1. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ?
ಸುಮಾರು 150 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೇಳರಿಯದ ತೀವ್ರ ಮಳೆ ಕೊರತೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ 217 ತಾಲೂಕುಗಳು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
2. ಎಷ್ಟು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ?
62,985 ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
3. ರೈತರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಏನು ನೆರವು ಘೋಷಿಸಿದೆ?
ಬಾಧಿತ ರೈತರಿಗೆ ₹2,500 ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿತರಣೆ, ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ.
4. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ಎಂದರೇನು?
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಶೇಷ ನೆರವು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಬೆಂಬಲ ಕೋರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 ಮತ್ತು ಎನ್ಡಿಎಂಎ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
5. ಸಾಲಮನ್ನಾ ಘೋಷಣೆ ಆಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಸಮಗ್ರ ರೈತ ಸಾಲಮನ್ನಾ ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ. ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕೇಂದ್ರದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
6. ಬರ ಪರಿಹಾರ ಕುರಿತ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ, ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ, ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಎಸ್ಎನ್ಡಿಎಂಸಿ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.
0 Comments